Himayədar ailə

“Uşaqların valideyn himayəsindən məhrum olmasının qarşısının alınması və hüquqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsi ilə bağlı bəzi məsələlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2022-ci il 15 fevral tarixli 1599 nömrəli Fərmanı ilə 1 noyabr, 2022-ci il tarixindən etibarən “Himayədar ailə” qayğı modeli ilə bağlı səlahiyyətlər Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilir.
Himayədar ailə müxtəlif səbəblərdən valideyn himayəsindən məhrum olan, öz bioloji ailəsində qalması mümkün olmayan uşaqların qısa və ya uzun müddət ərzində dövlət nəzarəti altında, ödənişli əsaslarla, müqavilə əsasında ailə mühitində böyüməsini təmin edən ailə əsaslı alternativ qayğı növüdür. Himayədar ailə qayğı modelinin məqsədi valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların sosial xidmət müəssisələrində deyil, ailə mühitində böyüyüb tərbiyə almasının təmin edilməsidir. Bu modelin səciyyəvi xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
•    ailə əsaslı alternativ qayğı növüdür;
•    ödənişli xidmət növüdür;
•    müvəqqəti xarakter daşıyır;
•    uşaq ailənin varisi sayılmır.
Üstünlükləri isə bunlardır:
Valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların hər birinə:
•    fərdi yanaşma;
•    ailə mühitində yaşama imkanın verilməsi;
•    fiziki, emosional, psixi-sosial inkişafına, cəmiyyətə inteqrasiyasına şərait yaradılması.

Himayədar valideynlər müqavilə əsasında onların yanına yerləşdirilmiş uşaqların qidalanmasını və təhsil almasını təmin edir, onların sağlamlığının, fiziki və əqli inkişafının qeydinə qalaraq ailə mühitində böyüməsinə şərait yaradır  və buna görə dövlət tərəfindən müəyyənləşdirilən stimullaşdırıcı dəstək mexanizmlərindən istifadə edirlər.
Uşaqların xoşbəxt və qayğısız gələcəyi üçün onların qayğıya, müdafiəyə, sevgiyə ehtiyacı vardır. Bunların təmin edilməsi valideynlik bacarıqları və motivasiyası ilə  bağlıdır. Bizim məqsədimiz himayədar ailələri müsahibədə düzgün qiymətləndirib uşağın mənafeyi baxımından daha uğurlu himayədar valideynlərin seçilməsi prosesini təşkil etməkdir.
"Himayədar ailə" qayğı modeli üzrə müraciət və xidmətlərin idarə edilməsi övladlığagötürmədə olduğu kimi Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Mərkəzləşdirilmiş Elektron İnformasiya Sisteminin “Valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqlar, himayədar ailə və övladlığagötürmə” altsistemi üzərindən həyata keçirilir. Himayədar ailə (himayədar valideyn) olmaq istəyən ailələrin (şəxslərin) və himayədar ailəyə verilmiş uşaqların vahid uçotu altsistem vasitəsilə elektron qaydada aparılır.

Himayədar ailə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi ilə himayədar valideyn olmaq istəyən şəxs (şəxslər) arasında uşağın himayədar ailəyə verilməsinə dair müqavilə əsasında yaranır.

Himayədar ailənin yaranması aşağıdakı 3 (üç) mərhələdə həyata keçirilir:

• himayədar valideyn olmaq istəyən şəxsin (şəxslərin) uçota alınması;
• himayədar ailəyə verilmənin uşağın mənafeyinə uyğunluğunun müəyyənləşdirilməsi;
• Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi ilə himayədar valideyn olmaq istəyən şəxs (şəxslər) arasında uşağın himayədar ailəyə verilməsinə dair müqavilənin bağlanılması.

• yetkinlik yaşına çatmış;
• hər iki cinsdən olan;
• evli və ya subay;
• ən azı ümumi orta təhsilli;
• uşaqların öz qohumlarına himayədar ailəyə verilməsi halı istisna olmaqla ailədə adambaşına düşən orta aylıq gəliri ailə üzvlərinin hər biri üçün (himayədar ailəyə veriləcək uşaqlar istisna olmaqla) ölkə üzrə müəyyən olunmuş yaşayış minimumunun məbləğindən az olmayan;
• yaşayış sahəsinin adambaşına düşən ümumi sahəsi qanunla müəyyən edilmiş yaşayış sahəsinin ayrılma normasından az olmayan;
• qanunvericiliklə müəyyən edilmiş  ağır və ya xüsusilə ağır cinayətlərə görə məhkumluğu olmayan;
• “Övladlığa götürməyə, himayədar ailə olmağa, qəyyumluğa və himayəyə imkan verməyən xəstəliklərin Siyahısı”nın təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-cil 15 avqust tarixli 141 nömrəli Qərarı ilə müəyyən edilmiş xəstəliklərdən hər hansısa biri olmayan;
• Azərbaycan Respublikasının ərazisində daimi yaşayan Azərbaycan vətəndaşları.

Qeyd 1. Nikahda olan şəxslərdən biri (ər-arvad) üçün aşağı yaş həddi 25, nikahda olmayanlar üçün 30 yaşdır.

Qeyd 2. Himayədar valideyn olmaq istəyən nikahda olmayan şəxslə (şəxslərlə) himayəyə verilən uşağın yaş fərqi 18-dən az olmamalıdır.

Himayədar ailə (himayədar valdeyn) olmaq istəyən şəxslər onunla birgə yaşayan 18 yaşdan yuxarı olan şəxslər ilə birlikdə istənilən notariat orqanına müraciət edir və himayədar ailə olma ilə bağlı ərizə yazır.

Notarial qaydada təsdiq edilən ərizə Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyinin “Elektron notariat” informasiya sistemi vasitəsilə altsistemə ötürüldükdən sonra valideyn-namizəd tərəfindən himayədar ailə ilə bağlı müraciət etmək üçün Nazirliyin “e-sosial.az” internet portalında “Valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqlar, himayədar ailə və övladlığagötürmə altsistemi”ndə  qeydiyyatdan keçməklə şəxsi kabinet yaradılır.

Şəxsi kabineti yaratmaq üçün istifadəçilər ASAN Loginə sahib olmalıdırlar. ASAN Login əldə etmək üçün lazımdır:

• • Vətəndaş asan mobil nömrə almaq üçün müraciət edir (azercell,bakcell,nar mobile) və yaxud öz adına olan mobil nömrənin asan dublikatını çıxardır;
• Həmin asan nömrə ilə bağlı müqaviləsi və şəxsiyyət vəsiqəsi ilə birgə  ASAN Xidmət mərkəzində Vergilər pəncərəsinə yaxınlaşır və asan imza sertifikatı əldə edir;
• E-sosial.az saytına daxil olub, asan imza ilə qeydiyyatdan keç bölməsini seçir;
• Asan nömrəsinə SMS vasitəsilə gələn kodu daxil etməklə qeydiyyatdan keçir.

Şəxsi kabineti yaradaraq qeydiyyatdan keçən himayədar valideyn olmaq istəyən şəxs(lər) tərəfindən “Övladlığa götürməyə, himayədar ailə olmağa, qəyyumluğa və himayəyə imkan verməyən xəstəliklərin Siyahısı”nın təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-cil 15 avqust tarixli 141 nömrəli Qərarı ilə müəyyən edilmiş xəstəliklərdən olub-olmamasına dair (psixiatrın rəyi də daxil olmaqla) valideyn-namizəd(lər)in (və onunla birgə eyni ünvanda yaşayan şəxsin) əyani tibbi müayinəsi əsasında əldə edilən sənədləri altsistemə daxil edirlər.

Valideyn-namizəd(lər) və onlarla birgə eyni ünvanda yaşayan şəxs(lər) tibbi müayinələrdən keçmək üçün ölkə üzrə müəyyən edilmiş tibb müəssisələrində müayinələrdən keçə bilərlər:

1. Bakı şəhər qeydiyyatında olan şəxslər - 5 nömrəli şəhər Poliklinikasında;

2. Digər şəhər/rayon qeydiyyatında olan valideyn-namizədlər Akademik M.Ə.Mirqasımov adına Respublika Kliniki Xəstəxanasından əlavə olaraq TƏBİB tərəfindən ayrılmış aşağıdakı xəstəxanalara müraciət edə bilərlər;

3.Gəncə şəhər birləşmiş xəstəxanası PHŞ;

4.Lənkəran rayon mərkəzi xəstəxanası PHŞ;

5.Şəki rayon mərkəzi xəstəxanası PHŞ.

Himayədar ailələrə verilən uşaqların, habelə himayədar valideyn olmaq istəyən şəxslərin vahid uçotunu Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi aşağıda qeyd olunan dövlət orqanlarının (qurumlarının) və digər aidiyyəti qurumların informasiya sistemlərindən və ehtiyatlarından istifadə etməklə elektron qaydada aparır:

• Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi;
• Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi;
• Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi;
• Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi;
• Azərbaycan Respublikasının Elm və Təhsil Nazirliyi;
• Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi;
• Azərbaycan Respublikasının Dövlət Miqrasiya Xidməti;
• Azərbaycan Respublikasının İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi;
• Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi;
•  kredit büroları.

• valideyn-namizədin özü və onunla birgə yaşayan (ümumi ev təsərrüfatına malik) şəxslərin ərizəsi (notariat orqanı tərəfindən gücləndirilmiş elektron imza ilə təsdiq edilmiş);
• valideyn-namizədlər barədə fərdi məlumatlar (soyadı, adı, atasının adı, cinsiyyəti, doğum tarixi, doğulduğu yer, FİN-i, yaşayış yeri, o cümlədən faktiki yaşadığı yer (ünvan), vətəndaşlığı), birgə yaşayan şəxslər də daxil olmaqla  himayədar ailə olmağa imkan verməyən xəstəliklərin olub-olmamasına dair (psixiatrın rəyi də daxil olmaqla) valideyn-namizədin əyani tibbi müayinəsi əsasında İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin sağlamlıq haqqında arayışı;
• ailə vəziyyəti barədə məlumat (nikah və ya nikahın pozulması haqqında şəhadətnamənin nömrəsi və tarixi);
• iş yeri (o cümlədən vəzifəsi), əmək haqqı və başqa gəlirləri haqqında məlumat);
• məhkumluq haqqında məlumat (məhkum olunma tarixi, cəzanın növü, müddəti, azad edilmə tarixi, azad edilmə üçün əsas);
• aliment, kredit və digər öhdəlikləri barədə məlumat;
• öz qohumunu (bacısı, qardaşı, nəvəsi, qardaşının və ya bacısının övladı, valideynlərinin bacısı və ya qardaşının övladları) övladlığa götürdükdə - qohumluq əlaqələrinin təsdiqi barədə məlumat (doğum haqqında şəhadətnamənin surəti);

Qeyd 1: Sözügedən sənədlər aidiyyəti orqanların altsistemə inteqrasiya etdiyi məlumatlar əsasında əldə olunur.

Bu məlumatları informasiya sistemlərindən əldə etmək mümkün olmadıqda həmin sənədlərin təqdim edilməsi vətəndaşın razılığı ilə sorğu əsasında aidiyyəti orqandan tələb olunur və ya vətəndaş tərəfindən təmin olunur.

Himayədar ailəyə verilmənin uşağın mənafeyinə uyğunluğu Nazirlik tərəfindən aşağıdakı qaydada müəyyən edilir:

• himayədar valideyn olmaq istəyən şəxslə (şəxslərlə) müsahibənin aparılması və həmin şəxsin (şəxslərin) maddi-məişət şəraitinin müayinəsi;
• himayədar valideyn olmaq istəyən şəxsin (şəxslərin) 30 gündən çox olmayan müddətə təlimlərə cəlb edilməsi;
• himayədar valideyn olmaq istəyən şəxsə (şəxslərə) uyğun uşağın və himayədar ailəyə veriləcək uşağa uyğun himayədar valideyn olmaq istəyən şəxsin (şəxslərin) seçilməsi.

• uşağın saxlanılmasına görə “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda müəyyən edilən aylıq və birdəfəlik müavinəti almaq;
• uşağın mənafeyinə zidd olan hallar istisna olmaqla, uşaq haqqında tam və dolğun məlumat almaq;
• Nazirliyin fikirlərini və tövsiyələrini və uşağın fikrini nəzərə almaqla, onun tərbiyə üsullarını sərbəst müəyyənləşdirmək;
• Nazirlikdən müqavilə üzrə öhdəliklərinin tam və vaxtında icrasını tələb etmək;
• Nazirlik ilə razılaşdırmaqla, onun ümumi orta təhsil alması üçün təhsil müəssisəsini seçmək.

• mütəmadi olaraq müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təşkil edilən təlimlərdə iştirak etmək;
• uşağı tərbiyə etmək, onun fiziki və psixi, mənəvi və əxlaqi inkişafının, sağlamlığının qeydinə qalmaq, uşağa ailə mühitində qayğı və nəzarəti təmin etmək;
• uşağın himayədar ailədə qaldığı müddətdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) məsul sosial işçiləri tərəfindən monitorinqlərin aparılması üçün zəruri şərait yaratmaq, uşaqla bağlı hazırlanmış fərdi inkişaf planlarının uğurlu icrası üçün əməkdaşlıq etmək;
• uşaqla birlikdə Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənara getmək zərurəti yarandıqda (şəxsi, ailə, istirahət, müalicə, təhsil) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) razılığını almaq;
• müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) razılığı ilə uşağın öz ailəsi və qohumları ilə ünsiyyətinə şərait yaratmaq;
• himayədar ailəyə verilmiş uşaqlara mövsümi geyim alınması üçün müavinəti təyinatı üzrə istifadə etmək və təsdiqedici sənədləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) təqdim etmək;
•  himayədar ailəyə verilmiş uşaqlara mövsümi geyim alınması üçün müavinəti təyinatı üzrə istifadə etmədikdə müavinətin məbləğini geri qaytarmaq.  

• Nazirlik himayəyə götürülmüş uşağın ailədəki vəziyyəti, əqli, fiziki, psixoloji və psixi sağlamlıq vəziyyətinin öyrənilməsi məqsədilə ayda bir dəfədən az olmamaq şərtilə himayədar ailəyə verilmiş uşaqların vəziyyətinin və himayədar ailə tərəfindən müqavilə şərtlərinə əməl edilməsinin monitorinqini aparır.
• Nazirlik monitorinqləri planlı (qabaqcadan xəbərdar etməklə) və ya plandankənar (qabaqcadan xəbərdar etmədən) həyata keçirir.
• Monitorinqlər zamanı ailənin yaşayış şəraiti, maddi vəziyyəti, himayədar ailəyə verilmiş uşağın və himayədar valideynlərin sağlamlıq vəziyyəti, ailədə uşağa qulluq və qayğı vəziyyəti nəzərə alınır.

Himayədar ailəyə veriləcək uşaqlara görə müavinətlər:
•    aylıq müavinətlər;
•    birdəfəlik müavinət.

Aylıq müavinətlərin miqdarı:

     Sağlam uşaqlar üçün:
•    0-6 yaş – 355 AZN;
•    7-13 yaş – 375 AZN;
•    14-18 yaş – 395 AZN.

 18 yaşınadək əlilliyi müəyyən edilmiş uşaqlar üçün:
•    0-6 yaş  – 500 AZN;
•    7-13 yaş  – 600 AZN;
•    14-18 yaş  – 650 AZN.

Birdəfəlik müavinətin miqdarı:
İldə 4 dəfə (mart, iyun, sentyabr və dekabr aylarında) ödənilməklə - 200 AZN